Jīva 的 taṭastha 性質使其因缺乏對 Kṛṣṇa 的知識而被 Māyā 控制。《Caitanya Caritāmṛta》說:
nityabaddha-kṛṣṇa haite nitya bahirmukha nitya saṁśāra bhuñje nakādi duḥkha sei doṣe māyā-piśācī daṇḍa kare tā're adhyātmikādi tāpa traya tā're jāri' māre kāma krodhera dāsa hañā tā'ra lāthi khāya bhramite bhramite yadi sādhu-vaidya pāya tā'ra upadeśa mantre piśācī palāya kṛṣṇa bhakti pāya, tabe kṛṣṇa nikaṭe yāya
除永恆解脫的奉獻者外,受限的 Jīva 總是背離 Kṛṣṇa,永遠在物質世界中受苦,經歷地獄般的輪迴。因反對 Kṛṣṇa 意識,Jīva 被 Māyā 懲罰,承受三種痛苦:身心痛苦、其他生命的敵對、自然災害。Jīva 成為欲望與憤怒的僕人,被 Māyā 踢來踢去。若幸運遇到聖人,通過其教導和聖名,Māyā 逃離,Jīva 獲得 Kṛṣṇa 奉獻,靠近 Kṛṣṇa。(C.C. Madhya 22, 12-15)
bālāgra śata-bhāgasya śatadhā kalpitasya ca bhāgo jīvaḥ sa vijñeyaḥ sa cānantyāya kalpate
Jīva 雖在物質身體中,仍是非物質的微小實體,比頭髮尖端分百次再分百次還小,具永恆特質。(Śvetāśvatara 奧義書 5.9)
naiva strī pumān eṣa na caivāyaṁ napuṁsakaḥ yad yac charīram ādatte tena tena sa yujyate
Jīva 的物質身體因過去行為呈現男女或中性,但這非 Jīva 真實本質。(Śvetāśvatara 奧義書 5.10)
saṅkalpana-sparśana-dṛṣṭi-mohair grāsāmbu-vṛṣṭhyātmā vivṛddha janma karmānugāny anukrameṇa dehī sthāneṣu rūpany abhisamprapadyate
Jīva 因欲望、觸碰、視覺、迷戀等,根據行為接受不同身體。(Śvetāśvatara 奧義書 5.11)
sthūlāni sūkṣmāṇi bahūni caiva rūpāṇi deho svaguṇair vṛnoti kriyā guṇair ātmā guṇais ca teṣām saṁyoga-hetur aparo'pi dṛṣṭaḥ
Jīva 通過自身發展的品質,獲得多種粗大和微妙身體。(Śvetāśvatara 奧義書 5.22)
anādy anantaṁ kalilasya madhye viśvasya srasṭāram aneka-rūpam viśvasyaikam pariveṣṭhitāraṁ jñātvā devaṁ mucyate sarva-pāśaih
Jīva 陷入輪迴的深淵,通過依止奉獻者產生信仰,認識 Paramātmā 為宇宙創造者,擁有無限化身,從 Māyā 中解脫。(Śvetāśvatara 奧義書 5.13) Āmnāya Sūtras 說:
pareśa-vaimukhyāt teṣām avidyābhiniveśaḥ sva-svarūpa-bhramaḥ viṣama-kāmaḥ karma-bandhaḥ sthūla-liṅgābhimāna-janita-saṁśāra kleśāś ca
Jīva 因背離 Kṛṣṇa 而陷入無明,忘記真實身份,因自私欲望和行為而受輪迴之苦。(Āmnāya Sūtras 35-38) Jīva 是靈性意識實體,位於靈性與物質的邊際,選擇靈性世界者因 hlādinī śakti 而成為 Kṛṣṇa 的永恆同伴;選擇物質世界者被 Karanarnavasayi Viṣṇu 置入宇宙,受無明控制,陷入業力輪迴。
dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṁ vṛkṣaṁ parisasvājate tayor anyaḥ pippalaṁ svādvatti anaśnan anyo abhicākaśīti
Kṣīrodāśāyī Viṣṇu 與 Jīva 如朋友般同處物質世界的樹上,Jīva 食業果,Paramātmā 則為見證者。(Śvetāśvatara 奧義書 4.6; Muṇḍaka 奧義書 3.1.1)
samāne vṛkṣe puruṣo nimagno'niśayā śocati mūhyamānaḥ
Jīva 在同一棵樹上,因 Māyā 迷惑而悲傷。(Śvetāśvatara 奧義書 4.7; Muṇḍaka 奧義書 3.1.2) 《聖典博伽瓦譚》說:
bhayaṁ dvitīyābhiniveśataḥ syād īśād apetasya viparyayo'smṛtiḥ
Jīva 因背離 Kṛṣṇa,陷入物質無明,誤認身體為自我,忘記真實形式。(S.B. 11.2.37) Māyā 給 Jīva 粗大和微妙兩種覆蓋:微妙身包括物質自我、記憶、智力和心,成為欲望、憤怒、貪婪等的根源;粗大身由皮、肉、血等組成,帶來生老病死。Jīva 誤認為自己是物質身體,陷入欲望驅使的業力束縛,根據 varṇāśrama 規則承受苦樂。
sā va ayam ātmā yathākārī yathācarī tathā bhavati sādhukārī sādhur bhavati pāpakārī pāpo bhavati puṇyaḥ puṇyena karmanā bhavati pāpaḥ pāpena
Jīva 根據行為成為善或惡,善行得樂,惡行得苦。(Brhadāraṇyaka 奧義書 4.4.5) 《聖典博伽瓦譚》說:
sa dahyamāna sarvāṅga eṣām udvahanādhinā karoty avirataṁ mūḍho duritāni durāśayaḥ
Jīva 為維持家庭社會,焦慮不堪,進行種種罪行。(S.B. 3.30.7) Sarvajña Sūkta 說:
hlādinyā saṁvidāśliṣṭaḥ sac cid ānanda īśvaraḥ svāvidyā saṁvṛto jīvaḥ saṁkleśa-nikarākaraḥ
Kṛṣṇa 充滿永恆、知識與喜樂,Jīva 因無明覆蓋而在物質世界受苦。(Bhagavat Sandarbha) Jīva Gosvāmī 在 Paramātmā Sandarbha 中說,Māyā 有知識與無明兩種傾向。無明的 āvaraṇātmikā 功能掩蓋 Jīva 與 Kṛṣṇa 的關係,vikṣepātmikā 功能使 Jīva 產生錯誤認知。(Paramātmā Sandarbha 54)
sattvaṁ rajas tamaś ceti guṇāḥ prakṛti-sambhavāḥ ity ādy 奧義書-vākyān nirguṇo jīva eva hi cetanaḥ kṛṣṇa dāso'ham iti jñāne gate pare prakṛter guṇa-samyogāt karma-bandho'sya sidhyati karma-cakra-gatasyāsya sukha-duḥkhādikaṁ bhavet ṣaḍ-guṇābdhi-nimagnasya sthūla-liṅga-vyavasthitiḥ
韋達 說三種性質(善、激情、無明)是物質品質,Jīva 本質無這些品質,但因微小而反對 Kṛṣṇa,被物質性質控制,知識被掩蓋,陷入業力輪迴,經歷苦樂。(Paramātmā Sandarbha)